Πρόταση του Δικτύου για τις Βιώσιμες Κυκλάδες για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο του Τουρισμού

Πρόταση του Δικτύου για τις Βιώσιμες Κυκλάδες για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο του Τουρισμού

Ο Γιάννη Σπιλάνης, Ομότιμος Καθηγητής του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, διευθυντής του Εργαστηρίου Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης και επιστημονικά υπεύθυνος της ομάδας «Φωνές για το Αρχιπέλαγος», θα παρουσιάσει την Πέμπτη στην ΕΛΛΕΤ* την κατάσταση των νησιών με θέμα “Τι τουριστική ανάπτυξη έχουμε, τι (τουριστική) ανάπτυξη θέλουμε» με βάση τη μελέτη που επισυνάπτεται.

Οι προτάσεις του Δικτύου για τις Βιώσιμες Κυκλάδες σχετικά με το ΕΧΠΤ 

Προφανώς και εμείς θέλουμε να υπάρξει ένα Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό όπως και για τις ΑΠΕ και να ολοκληρωθεί επιτέλους η έγκριση του Περιφερειακού Χωροταξικού Σχεδίου, που, όπως και τα ΤΠΣ, θα πρέπει να προσαρμοστούν προς τις κατευθύνσεις των δύο υπερκείμενων Χωροταξικών όπως ρητά αναφέρεται στα σχετικά κείμενα.

Διαφωνούμε κάθετα με τη πρόταση του ΕΧΠΤ. Αλλά, επειδή θεωρούμε ότι ένα μέτριο ΕΧΠΤ είναι καλύτερο από την παντελή  έλλειψη του, καταθέτουμε τις δικές μας προτάσεις, οι οποίες προφανώς κινούνται ως φιλοσοφία αντίθετα με τη πλειοψηφία των προτάσεων σας που ζητούν την περαιτέρω χαλάρωση την ρυθμίσεων με στόχο τη τουριστική μεγέθυνση χωρίς όρια.

Ποιές είναι οι προτάσεις μας ως ΔΙΚΤΥΟ για ΒΙΩΣΙΜΕΣ ΚΥΚΛΑΔΕΣ:

• Η εκτίμηση της Φέρουσας Ικανότητας πρέπει να βρίσκεται στη καρδιά όλων των χωροταξικών πλαισίων και σχεδίων ανεξάρτητα επιπέδου (εθνικό, περιφερειακό, τοπικό) όπως το απαιτεί το Σύνταγμα, έχει γνωματεύσει το Συμβούλιο Επικρατείας και όρισε ο νόμος του 2022. Η μελέτη ΦΙ πρέπει να γίνεται με εντολή της διοίκησης, να επικαιροποιείται σε τακτικά διαστήματα και να αποτελεί προϋπόθεση για το όποιο χωροταξικό σχέδιο, για τον όποιο σχεδιασμό και πολιτική (δηλαδή να συμπεριλαμβάνεται στη ΣΜΠΕ) και για όποιο μεγάλο έργο ή επένδυση που απαιτεί ΣΜΠΕ.

• Ενώ όπως πολύ σωστά αναφέρει το σχέδιο της ΚΥΑ “Ο χωροταξικός σχεδιασμός, ως χωρική έκφραση των προγραμμάτων οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, αποτελεί σημαντικό εργαλείο, για την επίτευξη κοινωνικών και οικονομικών στόχων με γνώμονα τις αρχές της αειφορίας και της προφύλαξης με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος εις το διηνεκές και την εξασφάλιση των, κατά το δυνατόν, βέλτιστων όρων διαβιώσεως του πληθυσμού», οι ρυθμίσεις που προτείνονται οδηγούν εντελώς στην αντίθετη κατεύθυνση, αφού προβλέπουν αύξηση του αριθμού των κλινών χωρίς όριο. Η πρόταση μας είναι να υπάρξει άμεσα σύνταξη σχεδίου βιώσιμης ανάπτυξης σε επίπεδο χώρας, περιφερειών και νησιών που να περιλαμβάνει: 
  • Τι ανάπτυξη έχουμε: αποτύπωση και αξιολόγηση με όρους βιωσιμότητας και ΦΙ της σημερινής κατάστασης
  • Τι ανάπτυξη θέλουμε: εκπόνηση εναλλακτικών σεναρίων για το μέλλον της χώρας και των περιφερειών τους που να τεθούν σε αξιολόγηση από τη κοινωνία.

 – Ενώ είμαστε σύμφωνοι με προτάσεις που αναφέρονται στην πρόταση της ΚΥΑ όπως:

• Χωρική εξισορρόπηση και διάχυση της τουριστικής δραστηριότητας για μείωση των δια- και ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων τουριστικής ανάπτυξης και την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου
• Υποστήριξη θεματικών μορφών τουρισμού
• την προώθηση σύγχρονων τουριστικών προϊόντων,

εκτιμούμε ότι η πρόταση της ΚΥΑ, τελικά δεν υποστηρίζει τους διακηρυγμένους στόχους της και απλά θα ενισχύσει τα αρνητικά στοιχεία του σημερινού μοντέλου όπως:

• Μονοθεματικό τουριστικό προϊόν εστιασμένο σε «θάλασσα, ήλιο, παραλία» γεγονός που ενισχύει την εποχικότητα και την υπερβολική συγκέντρωση στα νησιά και στις παράκτιες περιοχές
• «Φτωχό» τουριστικό προϊόν βασισμένο στο κατάλυμα και την εστίαση που δεν αξιοποιεί τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Ελλάδας και των επιμέρους προορισμών σε ότι αφορά τους πολιτιστικούς, περιβαλλοντικούς και παραγωγικούς πόρους για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων και ειδικών τουριστικών προϊόντων
• Μείωση της διάρκειας παραμονής των επισκεπτών από 10,6 σε 6,3 ημέρες ανά ταξίδι γεγονός που αυξάνει τη πίεση που δέχονται οι υποδομές της χώρας στη προσπάθεια να αυξήσουν τον αριθμό των διανυκτερεύσεων, με τη πολλαπλάσια αύξηση των αφίξεων.
• Υποβάθμιση των συνθηκών εργασίας, των προοπτικών καριέρας και των αμοιβών που σε συνδυασμό με την υψηλή εποχικότητα δεν προσελκύει ανθρώπινο δυναμικό με προσόντα που να θέλει να εργάζεται σε συναφείς με τον τουρισμό δραστηριότητες.

Προτείνουμε να υπάρξουν δεσμευτικές διατάξεις για την υλοποίηση των στόχων που διακηρύσσει η ΚΥΑ. Με βασικό στοιχείο τον αναγκαίο περιορισμό της τουριστικής δόμησης στα νησιά.

• Θεωρούμε ότι είναι απαράδεκτο να ζητείται η προσαρμογή της κλιματικής αλλαγής στον τουρισμό και όχι το αντίθετο όπως αναφέρεται στη σελίδα 33

• Θα πρέπει να ληφθούν όλα τα μέτρα ώστε να σταματήσει να συμβαίνει αυτό που παρατηρούμε στη τελευταία επταετία, από τη στιγμή που ανακοινώθηκε ότι θα υπάρξει χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός και αφέθηκε έντεχνα να διαρρεύσει ότι οι νέες ρυθμίσεις θα είναι αυστηρότερες από τις ισχύουσες εξ αιτίας της αναγκαιότητας της προσαρμογής στο Σύνταγμα. Δηλαδή η ανεξέλεγκτη έκδοση αδειών που έχει αλλοιώσει τη φυσιογνωμία των νησιών με υπόσκαφα και τεράστιας κλίμακας κτίσματα/επενδύσεις μέσω Στρατηγικών και άλλων επενδύσεων που χτίζονται σε όποια περιοχή θέλει ο κάθε επενδυτής απαιτώντας ταυτόχρονα από τον δήμο να έχει όλα τα δίκτυα κοινής ωφέλειας που έχουν σοβαρότατες συνέπειες στη ποιότητα του τουριστικού προϊόντος και στην ευημερία των κατοίκων.

Την έννοια υπερτουρισμός δεν την εφεύραμε εμείς αλλά οι παγκόσμιοι οργανισμοί, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο από το 2018 έχει χαρακτηρίσει τις Περιφέρειες Νοτίου και Ιονίου ως κορεσμένες με κριτήριά που έθεσε μια δεκάδα διακεκριμένων επιστημόνων. Γι’ αυτό επιμένουμε ότι η ΚΥΑ πρέπει να αναμορφωθεί πλήρως ώστε να λάβει υπόψη τη κατάσταση αυτή.

Τέλος προτείνουμε:

Την υιοθέτηση του «αργού τουρισμού» (slow tourism) -κατ’ αναλογία με την «αργή διατροφή» (slow food)- που, δεν αφορά μόνο στην ταχύτητα μετάβασης στον προορισμό, αλλά επικεντρώνεται στην ανάγκη για  δημιουργία συνθηκών για την ανάπτυξη «βιώσιμων ταξιδιών», επιτρέποντας τη μείωση του περιβαλλοντικού αλλά και του πολιτιστικού αποτυπώματος των επισκεπτών, με ταυτόχρονη αύξηση των ωφελειών για τις τοπικές κοινωνίες. Στοχεύει στο διεθνές κοινό που αναζητά την εμπειρία στον προορισμό μένοντας μεγαλύτερο διάστημα για να τον γνωρίσει ουσιαστικά χρησιμοποιώντας τις τοπικές επιλογές μεταφοράς και το «αργό φαγητό και ποτό»,και αφιερώνοντας χρόνο για να εξερευνήσει την τοπική ιστορία και τον πολιτισμό και το φυσικό περιβάλλον.

Σε μια εποχή όπου, λόγω των ευκολότερων και φθηνότερων μεταφορών (βλ. αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους) αλλά και εξεύρεσης «φθηνών» ιδιωτικών καταλυμάτων (από πλατφόρμες βραχείας μίσθωσης), έχει μειωθεί ο χρόνος παραμονής στους προορισμούς αλλά έχει αυξηθεί ο αριθμός των ετήσιων ταξιδιών αναψυχής, η «επιστροφή» στα μεγάλα ταξίδια ανακάλυψης των προορισμών φαντάζει ως μια λύση για επίτευξη των όσων περιλαμβάνονται στους ορισμούς για βιώσιμο τουρισμό και βιώσιμους προορισμούς. Άλλωστε σε μια περίοδο όπου οι ρυθμοί της κανονικής ζωής έχουν τόσο επιταχυνθεί δημιουργώντας τεράστια πίεση στους ανθρώπους, οι διακοπές θα έπρεπε να είναι ακριβώς μια διακοπή από την πίεση της καθημερινότητας και όχι ένα συνεχές «τρέξιμο» για να περάσει ο επισκέπτης από όσα περισσότερα αξιοθέατα-τοπόσημα προλαβαίνει (με την ανάλογη selfie), να μετακινηθεί γρήγορα, να φάει γρήγορα για να προλάβει να «καλύψει» έναν προορισμό (συνήθως πόλη- city break, αλλά και νησί) μέσα σε 48 ώρες.

Ο αργός τουρισμός δεν είναι κάτι καινούργιο. Οφείλουμε να έχουμε ένα σχέδιο για τον τουρισμό στη χώρα μας που αντί να τον περιθωριοποιεί, όπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια (και όπως καταγράφεται στη συνεχή μείωση του χρόνου παραμονής στους προορισμούς με αποτέλεσμα να χρειάζονται πολύ περισσότερες αφίξεις για να συμπληρώσουν τον ίδιο αριθμό διανυκτερεύσεων με ότι αυτό σημαίνει για τις υποδομές και τις υπηρεσίες μεταφορών, τον συνωστισμό στους προορισμούς, τη κατανάλωση πόρων (πχ. νερού) κλπ,) θα τον υποστηρίζει με κατάλληλα μέτρα πολιτικής, αλλά και κυρίως με την διαφύλαξη και ανάδειξη, όσων στοιχείων καθιστούν ελκυστική την μεγαλύτερη παραμονή των επισκεπτών σε κάθε τόπο, αναδεικνύοντας τις ιδιαιτερότητές του και όχι στοιχείων που εξαφανίζουν τις ιδιαιτερότητες των τόπων

Η προώθηση του αργού τουρισμού με θεσμικά μέτρα μπορεί να αφορά:

– στην υιοθέτηση επίναυλου για τα σύντομα ταξίδια,

– περιβαλλοντικές χρεώσεις στα καταλύματα αντιστρόφως ανάλογες με τις μέρες παραμονής, ώστε να μην θιγούν οριζόντια όλοι οι ταξιδιώτες με αποτέλεσμα να επιβαρυνθούν οι έχοντες μικρότερη οικονομική άνεση όπως γίνεται με τα τέλη εισόδου σε κορεσμένες περιοχές (πχ. Βενετία). Άλλωστε ο υπερκορεσμός δεν ρυθμίζεται από αυξημένα τέλη εισόδου (έτσι γίνεται επιλογή εισόδου με βάση το εισόδημα), αλλά από θέσπιση ανώτατου αριθμού εισόδων σε έναν χώρο με πεπερασμένες δυνατότητες.

Κατά συνέπεια, ο αργός τουρισμός, προϋποθέτει αλλαγή του καταναλωτικού προτύπου από τη πλευρά του ταξιδιώτη-επισκέπτη που θα δίνει βάρος στην ευεξία του κάνοντας πραγματικά διακοπές από τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής που έχει στον τόπο κατοικίας και εργασίας του και έχοντας υπεύθυνη συμπεριφορά προς τον τόπο που επισκέπτεται.

Παράλληλα ο αργός τουρισμός προϋποθέτει αλλαγή αναπτυξιακού μοντέλου από τους προορισμούς (επιχειρηματίες, αυτοδιοίκηση, κάτοικοι) που οφείλουν να δίνουν τη δυνατότητα στους επισκέπτες να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους και ταυτόχρονα να τους δίνουν τις ευκαιρίες να γνωρίσουν τον προορισμό αξιοποιώντας όλες τις πτυχές της τοπικής ταυτότητας: πολιτιστικές, περιβαλλοντικές, κοινωνικές, παραγωγικές. Η δημιουργία γενικών και ειδικών δραστηριοτήτων που θα προσελκύσουν επισκέπτες με ανάλογα ενδιαφέροντα, απαιτεί την εμπλοκή εκπαιδευμένου ανθρώπινου δυναμικού (θεραπεύοντας το σχετικό μειονέκτημα που συνεχώς επισημαίνεται), δίνει τη δυνατότητα για επέκταση της τουριστικής περιόδου, δημιουργεί διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος (που έτσι μπορεί να είναι ανταγωνιστικό στη παγκόσμια αγορά όχι λόγω της χαμηλής του τιμής, αλλά λόγω της ιδιαιτερότητας του), εμπλέκει και άλλες τοπικές παραγωγικές δραστηριότητες στην ικανοποίηση των αναγκών των επισκεπτών συμβάλλοντας στη διάχυση των αποτελεσμάτων στη τοπική κοινωνία. Αυτό προϋποθέτει ότι οι επενδύσεις που προωθούνται έχουν τα χαρακτηριστικά της «υπευθυνότητας» όπως αναφέρεται στη σχετική βιβλιογραφία και πρακτική και δεν αφορούν «επιθετικές» επενδύσεις που προσδοκούν μόνο στην αποκόμιση γρήγορου κέρδους όπως είναι συνήθως αυτές του real estate και των funds.

Στο πλαίσιο αυτό είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα για ενίσχυση των τοπικών παραγωγικών οικοσυστημάτων, της ποιότητα ζωής και της κοινωνικής συνοχής των κατοίκων, μέσα από μια ολοκληρωμένη νησιωτική πολιτική που να στηρίζει όλους τους παραγωγικούς κλάδους και όχι μονόπλευρα τον τουρισμό, ενώ ταυτόχρονα να ευνοεί την τοπική επιχειρηματικότητα ειδικά των νέων και εκπαιδευμένων. Στην αντίθετη περίπτωση τα νησιά θα γεμίζουν τα καλοκαίρια από εισαγόμενους προσωρινούς κατοίκους (Έλληνες και αλλοδαπούς) συχνά χωρίς εκπαίδευση και  οι χειμώνες θα είναι κάθε χρόνο και «βαρύτεροι».

Η επίτευξη των παραπάνω απαιτούν έναν άλλο τρόπο διακυβέρνησης, τοπικής και εθνικής και κυρίως μια άλλη αναπτυξιακή στρατηγική που να βασίζεται στις αρχές αλλά και στους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης.

ΔΙΚΤΥΟ για ΒΙΩΣΙΜΕΣ ΚΥΚΛΑΔΕΣ

Fb Δίκτυο για Βιώσιμες Κυκλάδες

https://sustainablecyclades.eu/

ΠΒΤΑ – Εκθεση κατάστασης τουρισμού στα Ελληνικά νησιά 2023

*Στο πλαίσιο της μεγαλύτερης διαβούλευσης που έχει γίνει ποτέ στη χώρα για το μέλλον των νησιών μας, οι «ΦΩΝΕΣ για το Αρχιπέλαγος» έχουν τη χαρά να σας προσκαλέσουν στην ανοιχτή εκδήλωση με θέμα:

• Ημερομηνία: Πέμπτη 28 Μαΐου 2026
• Ώρα: 18:00 – 20:00
• Τοποθεσία: Γραφεία ΕΛΛΕΤ – Τριπόδων 28, Αθήνα