Μαρία Πολυκρέτη, Ψυχολόγος: «Όσο αλλάζει η κοινωνία, τόσο θα αλλάζουν και οι παθογένειες αυτής»
Η ψυχολόγος κα Μαρία Πολυκρέτη, μιλώντας στην εφημερίδα Κυκλαδική για το φαινόμενο της παιδικής παραβατικότητας, επισήμανε ότι δεν προέρχεται μόνο από την προσωπικότητα του παιδιού, αλλά και από τις δυσκολίες στο οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλλον. Τόνισε ότι καθοριστικοί παράγοντες στην διαμόρφωση της παιδικής επιθετικότητας αποτελούν η συναισθηματική παραμέληση, οι κοινωνικοοικονομικές πιέσεις και η ψηφιακή έκθεση.
Αναφερόμενη στον σχολικό εκφοβισμό, υπογράμμισε την ανάγκη ψυχολογικής υποστήριξης τόσο για τα θύματα όσο και για τους θύτες, με στόχο την ενδυνάμωση, την ανάληψη ευθύνης και την κατανόηση των βαθύτερων αιτιών της επιθετικής συμπεριφοράς. Επεσήμανε, επίσης, τη σημασία της παρατήρησης αλλαγών στη συμπεριφορά των παιδιών από γονείς και εκπαιδευτικούς.
Η κα Πολυκρέτη στάθηκε στη σημασία της ουσιαστικής επικοινωνίας γονέα-παιδιού και του καθορισμού υγιών, σταθερών ορίων. Ανέλυσε τη χρησιμότητα του τεστ WISC®-V GR για την κατανόηση των γνωστικών δυνατοτήτων των παιδιών και την κατάλληλη εκπαιδευτική και θεραπευτική τους υποστήριξη.
Τέλος, παρουσίασε την Αφηγηματική και τη Συστημική Θεραπεία ως θεραπευτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση τραυμάτων, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο του περιβάλλοντος και των σχέσεων στην υποστήριξη ενός παιδιού με τραυματικές εμπειρίες.
Συνέντευξη στον Λάμπρο Δεμερτζή
Παιδική Παραβατικότητα
Με βάση την εμπειρία σας στην θεραπεία παιδιών και εφήβων, ποιοι είναι οι βασικοί παράγοντες που συμβάλλουν στην παιδική παραβατικότητα και ποια τα προειδοποιητικά σημάδια στη συμπεριφορά ενός παιδιού που μπορεί να υποδηλώνουν τέτοιες τάσεις;
Η παιδική παραβατικότητα καθαυτή αποτελεί ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο όμως δεν είναι καινούργιο στη σύγχρονη κοινωνία, ωστόσο, η παιδική επιθετικότητα δεν αποτελεί πάντοτε εκδήλωση διαταραχής και ειδικότερα στην εφηβεία. Τα βιώματα ενός παιδιού, οι σχέσεις του με τους σημαντικούς άλλους και η διαχείριση των συναισθημάτων του αναμένεται να διαμορφώσουν την προσωπικότητά του καθώς αναπτύσσεται. Εάν το κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον δεν λειτουργήσουν ως ένα υποστηρικτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί το παιδί να αναγνωρίσει και να δώσει νόημα στα συναισθήματά του, τότε αυτά ενδέχεται να συσσωρευτούν και να εκδηλωθούν μέσω εκρηκτικών συμπεριφορών. Για αυτό θεωρούμε ότι η παραβατικότητα των νέων δεν αποτελεί χαρακτηριστικό μόνο της προσωπικότητας τους, αλλά και εκδήλωση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν στο περιβάλλον που μεγαλώνουν, είτε αυτό είναι η οικογένεια, το σχολείο, ή η γειτονιά.
Παρότι η παιδική παραβατικότητα δεν είναι κάτι καινούργιο, αυτό που είναι καινούργιο, είναι οι εκδηλώσεις και οι μορφές που παίρνει. Όσο αλλάζει η κοινωνία, τόσο θα αλλάζουν και οι παθογένειες αυτής. Ναι μεν, κάποια ατομικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του παιδιού μπορούν να συμβάλλουν στην ακραία εκδήλωση βίας και επιθετικότητας, όμως το περιβάλλον συνεισφέρει σημαντικά στους όρους και στα όρια μέσα στα οποία αυτή θα εκδηλωθεί. Η συναισθηματική παραμέληση του παιδιού σε συνάρτηση με κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες όπως η φτώχεια, η ανεργία, οι αποστερήσεις αλλά και το στίγμα που μπορεί να βιώνει στο σχολικό ή ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον δημιουργούν ένα περιβάλλον πίεσης και αποκλεισμού εντείνοντας την ανάγκη του παιδιού για εκτόνωση ή αντίδραση. Σε αυτό το πλαίσιο κατανόησης η «παραβατική» συμπεριφορά, λειτουργεί ως ένας τρόπος επιβίωσης ή μία «φωνή βοήθειας».
Η συναισθηματική εγκατάλειψη του παιδιού ή η ασυνέπεια στην φροντίδα του σε συνδυασμό με ενδοοικογενειακές συγκρούσεις και τραυματικά γεγονότα εντείνουν τα συναισθήματα δυσφορίας, το άγχος, την ενοχή και την ντροπή. Η ενοχή συχνά καλλιεργείται όταν το παιδί εσωτερικεύει την αίσθηση ότι το ίδιο είναι η αιτία για την χαοτική κατάσταση του εξωτερικού περιβάλλοντος, ενώ το άγχος ενισχύεται όταν δεν βιώνει την πλαισίωση των δυσφορικών συναισθημάτων που αναδύονται σε συγκρουσιακές καταστάσεις. Όταν δηλαδή το γονεϊκό περιβάλλον δεν το προετοιμάζει, ή δεν το διευκολύνει να αναγνωρίσει τα συναισθήματα που βιώνει (π.χ. άγχος αποχωρισμού, άγχος προσαρμογής σε μία νέα κατάσταση) εντείνεται η αίσθηση ανασφάλειας και η χαμηλή αυτοεκτίμηση.
Ένας ακόμη παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει τις εκδηλώσεις επιθετικότητας, είναι η ψηφιακή δραστηριότητα. Όταν το παιδί αξιοποιεί το διαδίκτυο, γίνεται άμεσα κοινωνός μίας διεθνούς ψηφιακής κοινότητας, η οποία λειτουργεί συχνά με διαφορετικούς όρους και κανόνες, πρότυπα και ιδανικά από ό,τι το οικείο περιβάλλον του. Το διαδίκτυο λοιπόν μπορεί αφενός να αποτελέσει ένα μέσο εκδήλωσης επιθετικότητας (ρητορική μίσους, ψηφιακές υποκλοπές, διαδικτυακός εκφοβισμός) και αφετέρου να δημιουργήσει σύγχυση στο παιδί για τα πρότυπα μίμησης και τις αξίες που υποστηρίζονται στην κοινότητα που ανήκει. Και σε αυτό το σημείο φυσικά η γονεϊκή συμπεριφορά και στάση προς το παιδί για τις ποιότητες της κοινωνικά αποδεκτής συμπεριφοράς στο διαδίκτυο αλλά και για τα συναισθήματα με τα οποία έρχεται αντιμέτωπο λόγω της υπερέκθεσης σε ακατάλληλο για την ηλικία του υλικό είναι σημαντική για την ανάπτυξη μιας ενσυνείδητης συμπεριφοράς κατά την πλοήγησή και την κοινωνική (ψηφιακή) αλληλεπίδρασή του.
Bullying και Ψυχολογικές Επιπτώσεις
Με βάση την εξειδίκευσή σας στην Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου, τι είδους ψυχολογική υποστήριξη χρειάζονται αφενός τα παιδιά-θύματα εκφοβισμού, αφετέρου και οι θύτες και πώς μπορεί να τους προσφερθεί;
Για να λάβει το παιδί ψυχολογική υποστήριξη, σημαίνει ότι έχει αναγνωριστεί και έχει ομολογηθεί αυτό το οποίο βιώνει. Και είναι πρωτίστως σημαντικό να ληφθούν μέτρα για την διακοπή της συνθήκης του εκφοβισμού από τους φροντιστές/ μάρτυρες αυτής της κατάστασης. Επίσης, η ηλικία του παιδιού αλλά και η διάρκεια του εκφοβισμού παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο για να κατανοήσουμε τις επιπτώσεις του εκφοβισμού στην διαμόρφωση της ταυτότητας του αλλά και της αυτοεκτίμησης του. Μέσα στην ψυχοθεραπεία, μπορεί να έρθουν αφηγήσεις εφήβων οι οποίοι βίωναν ως παιδιά για πολλά χρόνια εκφοβισμό, ο οποίος άλλαξε απλώς με την αλλαγή σχολικής βαθμίδας, και όχι επειδή αυτός έγινε ορατός από τους φροντιστές/εκπαιδευτικούς του παιδιού. Αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί ή ένας έφηβος μπορεί να διατηρεί την αυτοεικόνα του θύματος πολλά χρόνια μετά την διαδραμάτιση των γεγονότων εκφοβισμού, ακόμη και αν αυτά έχουν διακοπεί. Η ψυχολογική υποστήριξη αποσκοπεί στην επικύρωση της προσωπικής ιστορίας του παιδιού που μπορεί να είχε αποσιωπηθεί για μεγάλο διάστημα, αλλά και στην αναζήτηση εκείνων των συμπεριφορών που το βοήθησαν να αντισταθεί στις παραβιαστικές συμπεριφορές για να ανακτήσει τον έλεγχο στην προσωπική του ιστορία. Να αναδειχθούν ποιότητες της προσωπικότητας του που αμφισβητούν την κυρίαρχη αφήγηση του εκφοβισμού και τις αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό (π.χ. είμαι θύμα, είμαι αδύναμος, είμαι κατώτερος), ώστε να ενδυναμωθεί και να επαναπροσδιορίσει το ίδιο το άτομο την εικόνα του εαυτού και την αυτοεκτίμησή του.
Από την άλλη πλευρά, ο θύτης, που συχνά δεν γίνεται αντιληπτός ως άτομο που χρήζει ψυχολογικής υποστήριξης, αλλά ως άτομο που χρήζει τιμωρίας και ποινής, είναι σημαντικό να υποστηριχθεί. Μία πράξη βίας ή εκφοβισμού φέρει την δική της ιστορία, το δικό της πλαίσιο, και είναι σημαντικό αυτό να αναγνωριστεί, γιατί ίσως τότε το άτομο που μπήκε στον ρόλο του θύτη, καταφέρει να κατανοήσει τόσο τις βαθύτερες συναισθηματικές του ανάγκες αλλά και αποστερήσεις και να επανορθώσει τους τρόπους σύνδεσης του με τους άλλους. Η ψυχολογική του υποστήριξη δεν στοχεύει στην δικαιολόγηση, αλλά στην κατανόηση των αιτιών των πράξεων του, την ανάληψη ευθύνης καθώς και την βαθύτερη κατανόηση των προσωπικών του τραυματικών εμπειριών, που ενημέρωσαν τις συμπεριφορές επιθετικότητας και οδήγησαν στον εκφοβισμό ενός άλλου ατόμου.
Τι θα συμβουλεύατε έναν γονέα που υποψιάζεται ότι το παιδί του είναι είτε θύμα είτε θύτης bullying;
Ο εκφοβισμός (bullying) μπορεί να πάρει διαφορετικές μορφές, και συχνά να ακολουθεί το παιδί με σιωπηλό τρόπο, είτε στο σχολείο, είτε στην γειτονιά είτε στην ψηφιακή του δραστηριότητα. Για να γίνει αντιληπτός χρειάζεται οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και οι φροντιστές ενός παιδιού να παρατηρούν αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού, όπως η σχολική άρνηση, η μείωση της χαράς του ανήκειν, ή η αποφυγή κοινωνικών περιστάσεων. Ενώ, ένα παιδί το οποίο ασκεί εκφοβισμό μπορεί να εκδηλώνει συμπεριφορές παντοδυναμίας, έντονη σύγκριση με τους συνομηλίκους ή χαμηλή ενσυναίσθηση ή αποδοχή της διαφορετικότητας των συνομηλίκων. Όσον αφορά δε τον εκφοβισμό που εκδηλώνεται μέσω της ψηφιακής δραστηριότητας, είναι σημαντικό οι γονείς να ενημερώνουν τα παιδιά για τους κανόνες αποδεκτής συμπεριφοράς μέσω διαδικτύου και το πώς αυτές αντανακλούν πραγματικά συναισθήματα και πεποιθήσεις για τα ίδια και τους άλλους χρήστες.
Σχέσεις Γονέων – Παιδιών
Στην εποχή μας, πολλοί γονείς δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν ουσιαστικά με τα παιδιά τους. Ποιες στρατηγικές θα προτείνατε για τη βελτίωση της επικοινωνίας γονέα-παιδιού;
Ζώντας στην εποχή των εκμηδενισμένων αποστάσεων, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πώς η αμεσότητα στην ψηφιακή επικοινωνία, πολλές φορές μπορεί να επιβαρύνει την συναισθηματική και ουσιαστική επικοινωνία. Παρότι οι γονείς, μέσω των κινητών τηλεφώνων διατηρούν συχνή επικοινωνία, είτε με τα ίδια τα παιδιά, είτε με τους φροντιστές των παιδιών, διακρίνουμε ότι αυτή η «ευκολία» εξυπηρετεί στην «παρακολούθηση» του άλλου, αλλά όχι στη σύνδεση μαζί του. Ο κοινός χρόνος μεταξύ γονέων και παιδιών μειώνεται σημαντικά, είτε γιατί οι γονείς εργάζονται πολλές ώρες, είτε γιατί τα παιδιά από μικρή ηλικία εμπλέκονται σε πολλές εξωσχολικές δραστηριότητες και σχολικές υποχρεώσεις. Μάλιστα συχνά δημιουργείται μία σύγχυση στο τί είναι ο ποιοτικός χρόνος μεταξύ γονέα – παιδιού. Το ότι ο γονέας θα αναλάβει την μελέτη του παιδιού του, ειδικά στις πρώτες τάξεις του δημοτικού, δεν σημαίνει ότι περνούν πολύ και ποιοτικό χρόνο μαζί. Καθότι, αυτός ο χρόνος μεσολαβείται από τις ανησυχίες του παιδιού για τα μαθήματά του, ή από την προσδοκία του γονέα να αποδίδει το παιδί καλά στις υποχρεώσεις του. Από την άλλη πλευρά, δημιουργούνται αισθήματα ενοχής στους γονείς, πως επειδή λείπουν πολλές ώρες από το σπίτι, αυτή η απουσία αναπληρώνεται με το να κάνουν όλα τα χατίρια στα παιδιά τους. Κάτι τέτοιο όμως εδραιώνει την παντοδυναμία του παιδιού και στερεί από το παιδί την ικανότητα να δει τον εαυτό του να κατακτά την επιβράβευση χάρη στις δικές του προσπάθειες. Κάπως έτσι αναπτύσσονται διεργασίες συναισθηματικής εξάρτησης μεταξύ των μελών της οικογένειας, που δεν δημιουργούν χώρο για την αποδοχή και κατανόηση αρνητικών ή δυσφορικών συναισθημάτων. Η ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ γονέα – παιδιού, χρήζει ποιοτικού χρόνου, είτε μέσα από μία κοινή δραστηριότητα όπως το παραμύθι ή το παιχνίδι, είτε μέσα από τον διάλογο, ανάλογα την ηλικία του παιδιού.
Τι πρέπει να προσέχουν οι γονείς όταν θέτουν όρια στη συμπεριφορά των παιδιών τους, ώστε να είναι αποτελεσματικά αλλά και ψυχολογικά υγιή για το παιδί;
Ο γονέας συχνά μέσα στην αγωνία του να κατανοήσει ή να αναθρέψει «σωστά» το παιδί μπορεί να ερμηνεύει τις συμπεριφορές του παιδιού με βάση τα δικά του βιώματα και να παραβλέπει το ίδιο το βίωμα του παιδιού. Είναι σημαντικό ένας γονέας να αξιολογεί την σημασία των γονεϊκών ορίων, να αναγνωρίζει γιατί τα όρια λαμβάνουν χώρο στην σχέση με το παιδί. Πού αποσκοπούν και πόσο συνεπή είναι. Ακόμη είναι σημαντικό να γίνεται σαφές το όριο στο παιδί, να προσαρμόζεται στο αναπτυξιακό του στάδιο και στην δυνατότητα να κατανοεί την οδηγία που δίνει. Συχνά συναντάμε γονείς οι οποίοι εξηγούν «πολλά πρέπει» στα παιδιά, χωρίς να δίνουν χώρο στο συναίσθημα του παιδιού, με αποτέλεσμα το παιδί να «πνίγεται» από αυτή τη δυσφορία που εκδηλώνεται μέσα σε μία δύσκολη συμπεριφορά, και να μην κατανοεί ούτε τον εαυτό του, αλλά ούτε και το όριο του γονέα. Τα όρια λοιπόν δεν αφορούν μόνο μία επιφανειακή τιμωρία που έρχεται να υπενθυμίσει στο παιδί μία σχέση εξουσίας γονέα – παιδιού, αλλά μία πρόσφορη σχέση με όρια και καθοδήγηση που θα διευκολύνει το παιδί να αναγνωρίζει τις συνέπειες των πράξεων του, να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του μέσα σε αυτές και να αναζητά εποικοδομητικές διεξόδους για να τα εκφράσει. Ο συχνός διάλογος, η συζήτηση για την καθημερινότητα του παιδιού αλλά και ο σεβασμός των προσωπικών του ορίων είναι στοιχεία που μπορούν να ενδυναμώσουν την ποιοτική επικοινωνία και αλληλεπίδραση γονέα – παιδιού.
Χρήση του WISC®-V GR στη Θεραπεία Παιδιών
Τι ακριβώς είναι το ψυχομετρικό εργαλείο WISC®-V GR και ποιος είναι ο ρόλος του στην αξιολόγηση της νοημοσύνης των παιδιών; Μπορεί η αξιολόγηση με το WISC®-V GR να συμβάλει στον εντοπισμό συναισθηματικών ή ψυχολογικών δυσκολιών, πέρα από τις καθαρά γνωστικές ικανότητες;
Το τεστ νοημοσύνης αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο για την κατανόηση της νοητικής λειτουργικότητας του παιδιού. Συνήθως το αίτημα για την αξιολόγηση της νοημοσύνης ενός παιδιού ή ενός εφήβου προκύπτει από την παρατήρηση του γονέα ή του εκπαιδευτικού για σημαντικές αδυναμίες του παιδιού ή και για σημαντικές δυνατότητες σε έναν ή περισσότερους γνωστικούς ή μαθησιακούς τομείς. Είθισται να αξιοποιείται σε συνδυασμό με άλλα ψυχομετρικά ή μαθησιακά τεστ για την σφαιρική κατανόηση των δυνάμεων και αδυναμιών του παιδιού. Η αξιολόγηση με το συγκεκριμένο εργαλείο αποσκοπεί στην εξαγωγή ενός δείκτη νοημοσύνης, και όχι στην διάγνωση ενός παιδιού. Η ερμηνεία του τεστ μπορεί να μας ενημερώσει για δυνατότητες ή αδυναμίες του παιδιού στην γλωσσική ανάπτυξη, στην ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, την μνημονική ικανότητα και την γραφοκινητική του ταχύτητα.
Με ποιον τρόπο τα αποτελέσματα του WISC®-V GR μπορούν να καθοδηγήσουν την παρέμβαση ενός ψυχολόγου στη θεραπεία ενός παιδιού και πώς μπορούν οι γονείς να αξιοποιήσουν τις πληροφορίες από μια τέτοια αξιολόγηση ώστε να υποστηρίξουν καλύτερα το παιδί τους στο σχολείο και στο σπίτι;
Τα αποτελέσματα του τεστ νοημοσύνης μπορούν να ενημερώσουν έναν εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής, έναν ψυχολόγο ή και τον γονέα για τις δυνάμεις και αδυναμίες του παιδιού σε σχέση με τους συνομηλίκους του. Είναι σημαντικό να αξιοποιείται συμβουλευτικά και όχι να θεωρείται καθοριστικός παράγοντας για το επίπεδο λειτουργικότητας του παιδιού. Οι ενδείξεις του συγκεκριμένου τεστ μπορούν να ενημερώσουν τους ενήλικες/ φροντιστές ενός παιδιού για τις δυνάμεις που διαθέτει, όπως για παράδειγμα η ευχέρεια στην γλωσσική ικανότητα, ή τις αδυναμίες του για παράδειγμα στην μνήμη, ώστε να αξιοποιούνται τα δυνατά του σημεία για την ενδυνάμωσή του και ταυτόχρονα να εξασκεί δεξιότητες που χρήζουν βελτίωσης.
Χρήση της Αφηγηματικής Θεραπείας και της Συστημικής Ψυχοθεραπείας στην Αντιμετώπιση του Τραύματος
Πώς μπορεί η Αφηγηματική Θεραπεία να βοηθήσει ένα άτομο που έχει βιώσει ψυχικό τραύμα (όπως bullying, απώλεια ή οικογενειακή βία);
Η αφηγηματική θεραπεία συνιστά μία θεραπευτική προσέγγιση που αντιλαμβάνεται το «πρόβλημα» όχι ως ένα πρόβλημα του ίδιου του ατόμου, αλλά ως μία κατάσταση που βιώνει το άτομο και ορίζεται από το πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννήθηκε η τραυματική εμπειρία. Η θεραπευτική διαδικασία βοηθάει το άτομο να αλλάξει την σχέση του με το τραυματικό γεγονός και τα συναισθήματα ή τις σκέψεις που διαμορφώθηκαν με αυτό. Η αφήγηση της ιστορίας του και η συνεχής αναδιήγησή του σε ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον διευκολύνει το άτομο να ανακτήσει την αίσθηση του ελέγχου και της ενδυνάμωσής του πάνω στις εμπειρίες του. Προσδίδεται έμφαση στο προσωπικό βίωμα του ατόμου, και πώς αυτό αποτυπώνεται στην αφήγησή του, πώς επηρεάζει την εικόνα του εαυτού του, τις σχέσεις του με τους σημαντικούς άλλους αλλά και τί νόημα αποδίδει σε πτυχές της ιστορίας του που μέχρι πρότινος δεν είχαν φωτιστεί.
Τι θα συμβουλεύατε γονείς ή εκπαιδευτικούς που υποστηρίζουν παιδιά με τραυματικές εμπειρίες; Υπάρχουν πρακτικές που μπορούν να υιοθετήσουν για να διευκολύνουν τη θεραπευτική διαδικασία;
Ένα παιδί το οποίο έχει βιώσει μία τραυματική εμπειρία μπορεί να εκδηλώνει ένα φάσμα μετατραυματικών συμπεριφορών που συχνά δεν γίνονται κατανοητές ως προς την αιτία ή την αφορμή τους από το οικείο περιβάλλον. Συμπεριφορές, όπως η δυσκολία στον ύπνο, ευερεθιστότητα, συναισθηματική ένταση στο παιχνίδι, ή σκηνές στο συμβολικό παιχνίδι που υποδηλώνουν βία ή έντονη επιθετικότητα, εναλλαγές διάθεσης χωρίς προφανή λόγο, γρήγορη ματαίωση και αδυναμία καταβολής προσπάθειας αποτελούν ενδεικτικές συμπεριφορές που μπορεί να απορρέουν από μία τραυματική εμπειρία. Όταν τα οικεία άτομα του παιδιού είναι γνώστες της συνθήκης που έχει βιώσει είναι σημαντικό να δίνουν χώρο στο παιδί να εκφράζει τα συναισθήματά του, να αποφεύγουν χαρακτηρισμούς το ίδιου (π.χ είσαι τεμπέλης, είσαι αγενής, είσαι κακό παιδί) και να καθρεφτίζουν με έναν σαφή και ήρεμο τρόπο αυτό που παρατηρούν στο παιδί (π.χ παρατηρώ ότι σήμερα είσαι λίγο θυμωμένος, ίσως μπορούμε να το προσπαθήσουμε κάποια άλλη στιγμή). Με αυτό τον τρόπο το παιδί διευκολύνεται στην ικανότητα να παρατηρεί τη συμπεριφορά του, να αντιλαμβάνεται ότι ο σημαντικός άλλους του προσδίδει χώρο για να επεξεργαστεί το συναίσθημά του και να συνεχίσει την προσπάθεια του. Σε σχέση με το σχολικό περιβάλλον, είναι σημαντικό μέσα από τις ομάδες διεπιστημονικής υποστήριξης (ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, ειδικοί παιδαγωγοί) να υπάρχει μία ποιοτική και συστηματική επικοινωνία με την οικογένεια του παιδιού, για την πληρέστερη κατανόηση της πορεία του και την ενδυνάμωση της οικογένειας, όσον αφορά στην ανθεκτικότητά του στο σχολικό περιβάλλον, αλλά και την διερεύνηση της ανάγκης για περαιτέρω υποστήριξη του παιδιού.
*Η Μαρία Πολυκρέτη αποφοίτησε από το Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών (Αθήνα). Έχει εξειδικευθεί στην Αναπτυξιακή Ψυχοπαθολογία από την Παιδοψυχιατρική Κλινική του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, καθώς και στην Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου (MSc) από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και την Παιδοψυχιατρική Κλινική του Γενικού Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου «Αττικόν».
Ακόμη έχει ειδικευτεί στην Αφηγηματική Θεραπεία από το Ινστιτούτο Αφηγηματικής Ψυχοθεραπείας και Κοινοτικής Πρακτικής (Θεσσαλονίκη) υπό την αιγίδα του Dulwich Centre, (Αδελαϊδα, Αυστραλία), στην αντιμετώπιση του τραύματος από το Ινστιτούτο Εκπαίδευσης και Έρευνας στη Συστημική Ψυχοθεραπεία – Λόγω Ψυχής (Αθήνα) και στη χορήγηση και ερμηνεία του ψυχομετρικού εργαλείου WISC®-V GR (Κλίµακα Νοημοσύνης Wechsler για Παιδιά – 5η Έκδοση, με συμμετοχή στην ελληνική στάθμιση).
